Alanda gerçekleştirilen kazılarda belgelenen sarnıç sayısı.[10]
KÜLTÜREL MİRASIN DİJİTAL BELGELENMESİ
çel(bîr)a
Taşa oyulmuş bir üretim peyzajının dijital hafıza kaydı.
Çelbira Antik Kuyuları’nı mimarlık, arkeoloji ve artırılmış gerçeklik aracılığıyla görünür kılan TÜBİTAK 2209-A araştırma projesi.
105kaya oyma sarnıç
10üzüm ezme alanı
AR + 3Bdijital belgeleme
Aşağı kaydır ↓
01 / ALAN
MARDİN OVASI’NDA BİR ÜRETİM HAFIZASI
Topografya, taş
ve akış.
Tarihin az bilinen örneklerinden biri olan Çelbira Antik Kuyuları, Mardin Artuklu Üniversitesi ana yerleşkesinin yakınında, ana kayaya oyulmuş sarnıçları ve üretim izleriyle çok katmanlı bir kültürel peyzaj oluşturmaktadır.
Alandaki izler; eğim, kanallar, toplama alanları ve üretim birimleri arasındaki ilişkilerin bütüncül biçimde okunmasını gerektirir. Çelbira, günümüzde bilinen antik üzüm işliklerinin en eski örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
37°19′ K40°44′ DArtuklu / Mardin
Üretim peyzajının genel görünüşü
Kaya yüzeyine oyulmuş açıklıklar ve kanallar, alanın topoğrafyayla kurduğu ilişkiyi görünür kılar.
Kaya mezarı
Çelbira’nın yamaçlarında yer alan kaya mezarlarından biri; doğal kaya kütlesi ile üstteki kuru taş örgü birlikte okunur.
DİJİTAL ARŞİV / 3B
ETKİLEŞİMLİ ALAN MODELİ
Çelbira’yı üç boyutlu inceleyin.
Alan modelini döndürerek farklı açılardan inceleyebilir, ayrıntılara yaklaşabilir ve tam ekran görünümüne geçebilirsiniz. Mobil cihazlarda iki parmakla yakınlaştırabilirsiniz.
3B model hazırlanıyor%0
Döndürmek için sürükleyin · Yakınlaştırmak için kaydırın
02 / ARAŞTIRMA
YAYINLANMIŞ ÇALIŞMADAN ALAN NOTLARI
Çelbira’yı verilerle okumak.
Kutlu ve Şimşek’in 2025 tarihli çalışması, alanı üzüm işleme peyzajı, kaya mezarları ve dijital belgeleme verileri üzerinden birlikte değerlendirir.
Yayında “distillery” olarak aktarılan kaya oyma üretim birimleri.[10]
Yapılar Roma ve Bizans dönemleriyle ilişkilendirilmektedir.[10]
ENVANTER / 2007–2022
MARDİN İLİ KÜLTÜR ENVANTERİ
Çelbira İşlik Alanı kaydı
Envanter, alanı Artuklu ilçesi Nur Mahallesi’nde; Mardin merkezinin yaklaşık 6 km kuzeyinde ve eski Mardin–Diyarbakır karayolunun yaklaşık 1 km batısında konumlandırır. Kalkerden oluşan kayalık alanın tepe bölümü ile kuzey ve güney yamaçlarına yayılan işlik, yörede “Dere” adıyla da anılmaktadır.[9]
2007 tarihli hava fotoğrafları ve Mardin Müze Müdürlüğü’nün kazı-temizlik çalışmalarına dayanan kayıtta bir harman yeri, farklı tamamlanma durumlarındaki depolama mekânları, yaklaşık 90 hazne ve 5 üzüm ezme havuzu belirtilir. Ele geçen sikkelerin, yerleşimin en erken Geç Roma Dönemi’nde kullanıldığına işaret ettiği aktarılır.[9]
2007 envanter kaydı ile 2025 tarihli araştırmadaki sayılar farklı belgeleme dönemlerini ve çalışma kapsamlarını yansıtır.
ETKİLEŞİMLİ TEMSİLİ PLAN
Sarnıç atlası
Bir noktayı seçerek temsili kayıt kartını inceleyin. Gösterim, alanın birebir rölövesi değildir.
K
↑
↑
belgeli kısmi riskli
02 / BELGELEME
DİJİTAL KORUMA YAKLAŞIMI
Alanı ölçmek,
kaydetmek, aktarmak.
Saha belgelemesi
Kuyuların, yüzey izlerinin ve üretim birimlerinin fotoğraf, gözlem ve konum verileriyle kaydedilmesi.
3B modelleme
Drone görüntüleri, fotogrametri ve LiDAR verilerinin ölçülebilir bir dijital modelde bir araya getirilmesi.
Artırılmış gerçeklik
Belgelenen verinin alanda veya uzaktan, fiziksel kalıntılarla ilişki kuracak biçimde deneyimlenmesi.
DİJİTAL ARŞİV
Geçmişin yerine geçmeyen,
ona erişimi çoğaltan bir katman.
Taşa oyulmuş üretim peyzajı
Çelbira, Mardin Ovası'na açılan eğimli arazide yer alan kaya oyma sarnıçlar, kanallar ve üzüm ezme alanlarından oluşur. Bu bütünlük, suyun ve üzüm şırasının topoğrafya boyunca nasıl yönlendirilmiş olabileceğini okumayı mümkün kılar.
03 / PROJE
TÜBİTAK 2209-A
Çelbira Antik Kuyuları’nın dijital hafızası
Proje, Çelbira Antik Kuyuları’nın artırılmış gerçeklik teknolojileriyle belgelenmesini ve kültürel mirasın ziyaretçi deneyimi üzerinden yeniden görünür kılınmasını amaçlar.
Mimarlık, arkeoloji ve dijital teknolojiyi ortak bir çalışma zemini olarak ele alır; mevcut veriyi koruma, yorumlama ve kamusal erişime açma arasında dengeyi korumayı hedefler.
KAYNAKÇA
Kaynakça
[1] Akbaylar Hayreter, I., Gulec Ozer, D. ve As Cemrek, H. (2024). Enhancing cultural heritage digitalization and visitor engagement through LIDAR scanning and gamification. Proceedings of the International Conference on Computer-Aided Architectural Design Research in Asia, Singapore, 20–26 April 2024, 2, 283–292. https://doi.org/10.52842/conf.caadria.2024.2.283
[2] Atıcı Tektaş, E. (2024). Kent belleğini Twinmotion ile geleceğe aktarma: Eskişehir Hamamyolu çarşı örneği. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 9(18), 51–68. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijiia/issue/86685/1536234
[3] Baratin, L., Zaarour, J. ve Tronconi, V. (2023). Protecting, Restoring and Communicating Cultural Heritage in Lebanon: From the “Soab Project” to the Usek Museum. Proceedings of the 11th International Conference of the Arab Society for Computation in Architecture, Art and Design (ASCAAD), University of Petra, Amman, Jordan [Hybrid Conference], 7–9 November 2023, 56–73. https://papers.cumincad.org/cgi-bin/works/paper/ascaad2023_039
[4] Boboc, R. G., Băutu, E., Gîrbacia, F., Popovici, N. ve Popovici, D. (2022). Augmented reality in cultural heritage: An overview of the last decade of applications. Applied Sciences, 12(19), 9859. https://doi.org/10.3390/app12199859
[5] Erbaş, E. ve Tuncel, D. (2022). Kültür Varlıklarının Sanal Ortamda Yeniden İşlevlendirilmesi: Yerebatan Sarnıcı Örneği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (41), 362–372. https://doi.org/10.31590/ejosat.1179021
[6] Fidan, Ş. ve Ulvi, A. (2022). Tarsus Aziz Pavlus Kilisesinin yersel lazer tarama teknikleri ile üç boyutlu modelinin oluşturularak sanal gerçekliğe hazırlamanın değerlendirilmesi. Turkey Lidar Journal, 4(2), 60–70. https://doi.org/10.51946/melid.1206504
[7] Gül, L. F., Kilimci, E., Güleç Özer, D., Moralioglu, B. ve Çoşkun, E. (2023). Fostering Cultural Heritage Awareness through Game Elements: Route Design for Mixed Reality Experience of the Yedikule Fortress. Proceedings of the 11th International Conference of the Arab Society for Computation in Architecture, Art and Design (ASCAAD), University of Petra, Amman, Jordan [Hybrid Conference], 7–9 November 2023, 652–666. https://papers.cumincad.org/cgi-bin/works/paper/ascaad2023_015
[8] Kalak, D., Güleç Özer, D. ve Aydın, S. (2023). Experiencing Cultural Heritage Through Gamification – Mardin orphanage. eCAADe Proceedings, 2, Graz, 20–22 September 2023, 671–680. https://doi.org/10.52842/conf.ecaade.2023.2.671
[9] Kozbe, G. ve Güngör, A. (2022). Mardin İli Kültür Envanteri. T.C. Mardin Valiliği, Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, s. 378.
[10] Kutlu, İ. ve Şimşek, D. (2025). Digital Perspectives of Ancient Grape Processing Area with Computational Analysis: Çelbira. SCIRES-IT — Scientific Research and Information Technology, 15(2), 163–180. https://doi.org/10.2423/i22394303v15n2p163
[11] Kültür Bakanlığı. (t.y.). Çelbira üzüm işliği. https://mardin.ktb.gov.tr/TR-312261/celbira-uzumisligi.html
[12] Pieraccini, M., Guidi, G. ve Atzeni, C. (2001). 3D digitizing of cultural heritage. Journal of Cultural Heritage, 2(1), 63–70. https://doi.org/10.1016/S1296-2074(01)01108-6
[13] Schnabel, M. A., Aydin, S., Moleta, T. J., Pierini, D. ve Dorta, T. (2016). Unmediated cultural heritage via Hyve3D: Collecting individual and collective narratives with 3D sketching. Proceedings of the International Conference on Computer-Aided Architectural Design Research in Asia, Melbourne, 30 March–2 April 2016, 683–692. https://doi.org/10.52842/conf.caadria.2016.683